Menu

Nieuw standaardwerk handhaving dierenwelzijn

Het Politiejournaal bespreekt de stand van zaken met inspecteur Barbara Houben.

18-03-2019 -

Dierenwelzijn staat hoog op de agenda. Onverdoofd slachten, beelden uit slachthuizen, maar zelfs uit  universiteitslabo’s veroorzaken verontwaardiging. Het spreekt voor zich dat ook de politie zich op dit fenomeen toelegt. Het Politiejournaal sprak met Barbara Houben, inspecteur bij de Politiezone Hageland. Zij werkt binnen de lokale politie al jaren rond dierenwelzijn en bracht pas de nieuwe versie van haar standaardwerk ‘Handhaving Dierenwelzijn’ uit. “In the age of information, ignorance is a choice”, zo luidt de ondertitel. Zeg niet dat u niet op de hoogte was. 

Want hoe ernstig is het probleem eigenlijk?

“Ik werk ondertussen meer dan 18 jaar bij de politie en specialiseerde me vooral de laatste 11 jaar in dierenwelzijn. Ondanks het feit dat we in een beschaving leven waar wreed zijn tegen dieren al lang op flinke sociale afkeuring kan rekenen, zag ik zaken die mijn begrip ver te boven gingen. Zowel in en rond de woning bij burgers, als gewoonweg in het openbaar, waarbij het lijden van dieren in sommige gevallen zelfs tot kunstvorm herleid werd. Denk maar aan wat Jan Fabre in Antwerpen bracht."

"Ik heb het dus niet enkel over achtergelaten dieren - deze zijn ver in de minderheid wat betreft tussenkomsten. Het gaat over afzien in tuinen, stallen en in woningen. Ik zag uitgemergelde, zwaargekwetste en zieke dieren. Vaak staat de eigenaar erbij en kijkt ernaar. Tijdens mijn tussenkomsten, werd ik trouwens nog nooit gebeten of gestampt door een dier. De meeste voelen wel dat je het goed met hen voor hebt.”

Maar er is toch zeker ook vooruitgang?

“Het verheugt me om te zien dat dierenmishandeling- en verwaarlozing steeds vaker aan de kaak gesteld worden en men stilaan ook alternatieven zoekt voor dieronvriendelijke tradities en gewoonten. In Ieper gooit men zo al lang pluchen katten van de toren in plaats van levende dieren. Het blokstaarten van paarden is een meer actueel voorbeeld. Het bestendig blijven amputeren van de staartwortel van zo’n machtig dier, getuigt niet van enige liefde voor de eigenheid van het ras. Het nut hiervan is doorheen de tijd volledig komen te vervallen omdat de paardenstaart niet meer verstrengeld geraakt in het tuig voor de ploeg. Tijdens shows kiest men eerder voor invlechten of opbinden.” 

Waarom is het geëvolueerd en wat zijn de issues?

“Dierenwelzijn is de laatste tijd niet weg te branden uit de actualiteit en de sociale media toont ons beelden van een realiteit die zich vroeger voornamelijk buiten ons gezichtsveld afspeelde. Ik denk hierbij aan de mistoestanden in enkele slachthuizen, de ongevoeligheid over het lot van bepaalde proefdieren en de controverse rond het onverdoofd slachten. De wetenschap bewijst dat dierenleed bestaat en de moraal gebiedt ons om daar rekening mee te houden, zowel in onze onmiddellijke omgeving als in de vrije natuur.”

Hoe doet België het in vergelijking met andere landen? En hoe verhouden de gewesten zich onderling?

“Er zijn landen die vooruitstrevender zijn dan België, maar zeker ook landen die een heel eind achterophinken. We zijn goed bezig, maar ik durf niet te beweren dat we voortrekkers zijn. In de grondwet van enkele van onze buurlanden kregen dieren al het statuut van levend wezen. Dat is een enorme stap vooruit op de omschrijving zaak, die hen nu bij ons te beurt valt. In Denemarken is onverdoofd slachten tegenwoordig verboden, bij ons is dit nog steeds een heikel punt." 

"Enerzijds merken we dat bepaalde inbreuken door de strenge wetgeving in ons land verschuiven naar buurlanden. Zo tracht men onze regelgeving te omzeilen. Voorbeelden hiervan zijn onder andere broodfok en hanengevechten. Deze dieren komen uiteindelijk ook terug op ons grondgebied terecht. Anderzijds worden andere inbreuken door achterpoortjes in onze eigen wetten in stand gehouden. Denk maar aan de onterecht afgeleverde medische attesten om een ‘geblokstaart’ boerenpaard toch aan een wedstrijd te kunnen laten deelnemen."

Door de regionalisering van de bevoegdheid Dierenwelzijn ontstaan er stilaan ook verschillen tussen de gewesten. Ik denk aan het verbod op kermispony’s in het Brusselse, het verbod op pelskwekerijen in Wallonië en de inspanningen van minister Weyts in Vlaanderen. Gewesten kunnen elkaar op die manier inspireren en stimuleren, maar voor de collega’s bij de politie is het opletten in welk gewest ze zich bevinden met het oog op een wettelijk optreden.”

Heeft de individuele agent eigenlijk voldoende aandacht voor dierenwelzijn? Krijg je niet vaak het verwijt: “Het is terreurniveau drie, laat ons eens met de serieuze dingen bezig zijn”?

“Zowel de politie als de burger worden geconfronteerd met de relatief nieuwe dreiging van terrorisme. We zijn allemaal nog aan het leren hoe we daar mee moeten omgaan. Persoonlijk denk dat het belangrijk is dat we flexibel zijn en meegroeien met verandering maar ook, tot op een bepaald niveau, onze eigenheid bewaren. 
Tegelijk mag het grote lijden geen reden zijn om het kleine lijden - en dit mag in sommige gevallen tussen aanhalingstekens geplaatst worden - aan ons voorbij te laten gaan. Ik denk dat hier voor de lokale politie een soms onderschatte rol weg gelegd is in het vlot en veilig laten verlopen van het dagelijks leven. Voor de mensen op het terrein zijn dit tussenkomsten zoals burenruzies, verkeersongevallen, intra-familiaal geweld, inbraken en dus ook het dierenwelzijn.”

Is het bewustzijn van dierenwelzijn bij de politie geëvolueerd doorheen de jaren?

“Absoluut. De tijd van de pioniers ligt achter ons en in bijna iedere politiezone zijn collega’s te vinden die zich naast hun basistaken specialiseren in het dierenwelzijn. Zo is dat ook het geval voor verkeer, inbraakpreventie, drugs, jeugd... Er is ook sprake van kruisbestuiving. Ik heb ondervonden dat collega’s waarmee ik regelmatig op dienst ga, deze inbreuken vlugger opmerken én de overtreder hierop aanspreken. Wanneer ik een van mijn oudere collega’s spontaan tegen een eigenaar hoor zeggen dat het toch niet normaal is dat het hok van de hond er zo smerig bij ligt, glimlach ik inwendig.”

Leggen jullie meer de focus op preventie of op repressie?

“Meestal komen onze diensten pas ter plaatse naar aanleiding van een oproep. Overtredingen kunnen ook opgemerkt worden tijdens een tussenkomst die aanvankelijk niets met dieren te maken had. De raad die ik al mijn collega’s wil geven is om nooit weg te kijken. Voor het dier in kwestie is onze aanwezigheid soms de enige kans op een beter leven. Dierenverwaarlozing is niet normaal en altijd onaanvaardbaar: honger, een smerig hok, vuil drinkwater, vergroeide hoeven, vuile vacht en andere vormen van lijden zijn overtredingen tegen het dierenwelzijn."

"Als de politie ergens aanwezig is op wettelijke basis, zoals tijdens een woonstcontrole of burenruzie, kan zij ook dierenleed wettelijk vaststellen. Wil men een doelgerichte wettelijke basis, dan biedt art. 34 van de Dierenwelzijnswet de mogelijkheid om - mits reden (aangifte, gegrond vermoeden, eerdere feiten…) een controle te verrichten buiten de lokalen die tot woning dienen. Merk de nuance op die deze bijzondere wet onderscheid van de klassieke huiszoeking, waar men spreekt over de woning met aanhorigheden. Wil men op basis van de Dierenwelzijnswetgeving toch in de woning zonder toestemming van de eigenaar, dan kan men aan de politierechter een visitatiebevel vragen.”

Hoe vind jij dat de vervolging van inbreuken moet worden aangepakt?

“Persoonlijk ben ik voorstander van een lik-op-stukbeleid. Dit is nu eenmaal een formule die goed werkt. Werkstraffen zouden nog vaker in asielen en opvangcentra uitgevoerd kunnen worden. Zij zijn het die er staan voor de dieren als het fout gelopen is en kunnen helpende handen of financiële steun goed gebruiken. Zo kunnen boetes voor dierenverwaarlozing of –mishandeling in een fonds terechtkomen die de werking van deze centra steunt.”

Wat kan de overheid anders doen op vlak van dierenwelzijn?

“Er is nood aan informatie, bewustmaking en transparantie. Laat consumenten weten wat de impact van hun keuze is. Geef ook ruimte aan alternatieven: die creëren nieuwe mogelijkheden, ook op vlak van werkgelegenheid. Besef ook dat de burger ondertussen voorbij de grote lobbygroepen kijkt.”

Welke concrete wetten of initiatieven verwacht je van de overheid?

“Het stimuleren van diervriendelijke landbouwinitiatieven en van bewuste kwekers van huisdieren, die met verstand van zaken gezonde dieren voortbrengen. Labels en etiketten met daarop biologisch en ecologisch zijn immers veel sneller gekleefd dan verdiend. Ik reken ook op een streng vervolgbeleid tegen al wie hardleers blijft. “Wir haben es nicht gewusst” mag ondertussen gerust als onzin afgedaan kan worden."

"Er wordt soms gesnoeid in de subsidiering voor de opvang van al wie zwakker is in onze maatschappij, dat is ethisch onverantwoord. Verbaliserende diensten staan bijvoorbeeld nergens zonder asielen en opvangcentra. Zij voorzien de dieren die niet bij hun eigenaar kunnen blijven wel van de nodige zorgen.”

Heeft het ook niet voor een stuk met mentaliteit en opvoeding te maken? 

“Mensen beschouwen en behandelen dieren in eerste instantie zoals het hen aangeleerd werd. Maar op een bepaald punt in ons leven, kunnen we zelf beslissen welke informatie we willen ontvangen en effectief aanvaarden. Het is niet evident om van overtuiging en misschien zelfs van levenswijze te veranderen. We mogen ook niet vergeten dat dieren voor veel mensen hun broodwinning vormen. Dieren worden gekweekt, ofwel als consumptieproduct voor hun vlees, melk, eieren, huid, veren, pels…, ofwel als gezelschapsdier."

"Slechts een minderheid wordt aanzien als wilde dieren en geniet een zekere vrijheid. Een deel van hen valt onder de jachtreglementering, een ander deel onder de bescherming van het Soortenbesluit of de CITES-regelgeving. Zelfs uit deze laatste groep willen sommige mensen nog geld slaan. Ik denk dan aan het vangen van zangvogeltjes in eigen land en de invoer van gegeerde exoten uit andere landen."

Soms heeft Dierenwelzijn ook met cultuur te maken. Zo wordt nu en dan opgeworpen dat maatregelen tegen onverdoofd slachten geïnspireerd zijn door een positionering tegen de islam. Hoe zie jij dat?

“Een verbod op onverdoofd slachten zien als tegen de islam zijn, is volgens mij een stelling die wordt misbruikt door zowel voor- als tegenstanders. Zo hoeven ze niet te antwoorden op de echte vraag: waarom lukt het ons na al die tijd nog steeds niet om samen te leven? Want laten we wel wezen, het offeren van een schaap komt voor in een paragraaf in de Koran, maar hetzelfde gebeurt ook in de Bijbel. Dat brengt ons terug naar onze eigen dieronvriendelijke tradities en de moeite die het schijnbaar kost om daar afstand van te doen. Er zijn immers diervriendelijke alternatieven zowel binnen als buiten geloofskwesties, maar soms is de eerste stap om iets te veranderen ook de grootste.”

Wat is volgens jou de rol van het middenveld? Denk dan aan de Gaia’s en Greenpeacen van deze wereld.

“Ik geloof dat hun overtuiging respectabel is. Het is een feit dat zij een grote rol spelen in maatschappelijke bewustmaking. Het heeft geen zin om dierenleed of klimaatverandering te ontkennen: ze zijn ontegensprekelijk. Het is aan de samenleving en in uitbreiding aan de mens om hier iets aan te doen. Het middenveld opent soms de ogen en dat sluit mooi aan bij de quote van Donny Miller waarmee ik mijn boek open: "In the age of information, ignorance is a choice.”"

Over boeken gesproken. Wat is de belangrijkste meerwaarde van jouw boek?

“Als ik mij mag baseren op de reacties van mijn collega’s op het eerste boek, denk ik dat het vooral een praktisch naslagwerk is. Het is bedoeld om snel en concreet informatie terug te vinden over de bestaande wetgeving rond dierenwelzijn en dan meer bepaald die artikelen, relevant voor vaak voorkomende interventies. De burger wordt immers steeds mondiger. Een direct antwoord op de vraag “En waar staat dat?”, kan ellelange discussies kortsluiten.”

Is dit het voornaamste standaardwerk?

“Het is een beetje vreemd om dit over je eigen werk te zeggen, maar ik heb niet onmiddellijk weet van een soortgelijke verzameling van dierenwelzijngerelateerde wetgeving, specifiek met verbaliserende diensten als doelpubliek.”

Auteur: Bram Boriau

Bekijk hier de publicatie: Handhaving Dierenwelzijn - 2de ed. 

Ook interessant

Politie & veiligheid

Handhaving Dierenwelzijn - 2de ed.

Barbara Houben

Bestel uw printeditie

Politie & veiligheid

Wet op het politieambt | 22ste editie

Eddy De Raedt
Philippe Rosseel
Bart Van Thienen

Bestel uw printeditie

Politie

01 Oct

Opleiding: Feiten linken met de ViCLAS databank

Locatie: Uitgeverij Politeia, Keizerslaan 34, 1000 Brussel

Prijs: € 139

Schrijf u in

Politie & veiligheid

Cybercrime 3.0

Jan Kerkhofs
Philippe Van Linthout

Bestel uw printeditie

Politie & veiligheid

Codex private veiligheid | ed.3

Jan Cappelle

Bestel uw printeditie