Menu

Buiten de school(m)uren: alle info over onze nieuwe publicatie en de auteurs

In deze publicatie behandelen we de vraag of er ook in Vlaanderen een tendens is om meer onderwijs buiten de school(m)uren en dus buiten het regulier leerplichtonderwijs te zoeken.

02-07-2020 - door Marc Van den Brande, Marianne Coopman

Andreas Schleicher, de man achter de befaamde PISA-toetsen en directeur van ‘Education and Skills’ bij de OESO, beschrijft in zijn boek ‘World Class’ hoe onderwijssystemen – maar ook ouders - omgaan met onderwijspeilingen. In één van de anekdotes verwijst hij naar de slechte resultaten die Japan boekte in wiskunde (in PISA 2003). De zorgwekkende daling leidde beleidsmatig tot een andere, overigens succesvolle aanpak. Niettemin verloren een groeiend aantal ouders hun vertrouwen in de gewone school en gingen ze op zoek naar privé-ondersteuning. Op die wijze hoopten ze het tekort in het onderwijs van hun kinderen op te vangen (A. Schleicher, 2018, p. 78).

In Vlaanderen loopt het alsnog niet zo’n vaart. De evolutie van de PISA-resultaten worden zorgwekkend genoemd. Maar in een bevraging in 2018 bleek dat 7 op 10 Vlamingen heel veel vertrouwen hebben in ons onderwijs. Niettemin is er wel een terugval van 10% ten aanzien van een eerdere enquête (in 2008).

We stelden ons de vraag of er ook in Vlaanderen een tendens is om meer onderwijs buiten de school(m)uren en dus buiten het regulier leerplichtonderwijs te zoeken. En als er zo’n tendens is: Waarover gaat het dan? Wie organiseert het? Wie neemt er aan deel? Wat is de kwaliteit van die initiatieven? Vormen zij een concurrentie voor onze scholen? Hoe gaan we daar als regulier onderwijs mee om? Moeten we terugplooien op een basis- of standaardcurriculum, en andere leergebieden of domeinen overlaten aan deze nieuwe vormen van onderwijs? Met als hamvraag: doet dit geen afbreuk aan het streven naar kwaliteitsvol onderwijs voor élk kind? Of zijn er toch voordelen verbonden aan bijkomende instructiemogelijkheden buiten het regulier onderwijssysteem?

Dit boek wil een verkennende aanzet geven om directies, leraren, en allen die met onderwijs begaan zijn, te wijzen op het fenomeen van onderwijs buiten de school(m)uren.

In de eerste bijdrage proberen we als redacteurs een situerend kader te schetsen voor het onderwijs dat zich buiten de schoolmuren en buiten de schooluren ontplooit. We brengen diverse initiatieven in kaart: Om welke initiatieven gaat het? Waar worden ze georganiseerd? En waarom? Hoe moeten we vanuit het reguliere onderwijs onze houding bepalen? Het zijn geen eenvoudige vragen die te herleiden vallen tot pro of contra. Er zijn heel wat nuanceringen. De kernvraag zal zijn welk beleid een school of een heel onderwijssysteem ter zake moet voeren.

Elke Struyf (Universiteit Antwerpen), Karine Verschueren (KU Leuven) en Lucia De Haene (KU Leuven) hebben het in hun bijdrage over de band tussen de buitenschoolse hulpverlening en de zorg op school. Hun onderzoek geeft een indicatie van de omvang en de aard van buitenschoolse hulpverlening. Waarom doen ouders een beroep op buitenschoolse hulp? En hoe verhoudt die hulp zich dan tot de inspanningen die leraren binnen de school bieden? Hun aanbevelingen zijn richtinggevend voor een inclusief onderwijsbeleid.

Jan Saveyn (die directeur was in de pedagogische begeleidingsdienst van het katholiek basisonderwijs) staat stil bij het huiswerk dat we aan onze leerlingen meegeven. Geregeld stelt de pers de zinvolheid van het huiswerk in vraag. Jan Saveyn wijst in zijn bijdrage op de mogelijkheden en de beperkingen van het huiswerk als didactische werkvorm. Goede huistaken moeten aan een aantal voorwaarden voldoen. Die voorwaarden vormen een discussiekader voor schoolteams die twijfelen over het (al dan niet) aanbieden van huiswerk.

Luc De Man (voormalig hoofd pedagogische begeleidingsdienst GO!) stelt vast dat ICT-technologie de leerlingen én de leraren ook buiten de schooluren verbindt. Leren en onderwijzen stopt niet aan de schoolpoort. Hij formuleert een aantal bedenkingen bij deze permanente ‘staat van connectie’. Schoolteams moeten hier bewust mee omgaan en hun beleid hieraan aanpassen.

Bijlessen zijn misschien wel de meest gekende vorm van onderwijs buiten de school(m)uren. Toon Mertens (Het Bijlesbureau) schetst de huidige praktijk. Met een eigen website stemt hij het aanbod van de (bij)lesgever af op de vraag van de leerling. Dat vergt een accurate inschatting van de leerbehoeften van leerlingen en studenten, maar ook een garantie inzake de kwaliteit van de lesgevers.

In zijn privéschool ‘Leerwijzer’ biedt Koen Ringoot (Leerwijzer) een alternatieve onderwijsweg, los van het reguliere onderwijs dat we kennen. Is privéonderwijs een overbodige luxe of een noodzakelijk kwaad? We leggen de vooroordelen over de privéschool als lucratief educatief bedrijf even opzij en krijgen een beeld inzake de visie en de praktijk van een privaat schoolproject in Vlaanderen.

Leerlingen die niet via de reguliere scholen een diploma secundair onderwijs behalen, kunnen dat via de examencommissie doen. Peter Parmentier (AHOVOKS) geeft een overzicht van de diverse wegen om alsnog een diploma te behalen.

Kinderen die hun muzikale en artistieke talenten willen ontwikkelen, hebben soms ook niet genoeg aan de reguliere school. Daar heeft het deeltijds kunstonderwijs op ingespeeld. Een nieuwe tendens is de organisatie van de techniekacademie. Rik Hostyn, Robby Lampo en Sabine Poleyn (VIVES Techniekacademie) hebben een concept uitgewerkt en een netwerk van STEM-initiatieven uitgerold. Ze beschrijven de doelstellingen, de leerlingenpopulatie en de werking, alsook de kwaliteitszorg van de Techniekacademie.

Tine Thielman en Vinciane Costa (Summer Academy) stellen de Summer Academy voor: een zomerschool die tijdens de grote vakantie het gekende ‘zomerverlies’ bij kansarme leerlingen probeert in te dijken. Ze leggen uit hoe ze die doelgroep bereiken en hoe ze hun aanbod laten aansluiten bij de beginsituatie van de individuele leerling. Verder krijgen we zicht op de effecten van de Summer Academy op de prestaties van de leerlingen en ook op de wijze waarop leraren in de Summer Academy gevormd worden.

Doorheen de verkenning vonden we nog veel meer initiatieven buiten het reguliere leerplichtonderwijs. Het was binnen de contouren van ons opzet niet mogelijk om ze allemaal een plaats te geven. Maar we namen toch contact met enkele interessante vormen van ‘schaduwonderwijs’. We spraken met de vereniging van logopedisten, de organisatoren van een initiatief inzake studiebegeleiding en tutors, alsook de mensen van de Chinese school in Antwerpen, waar kinderen zich verdiepen in de (Chinese) taal en cultuur van hun ouders.

Roger Standaert analyseert het schaduwonderwijs vanuit comparatieve hoek. In zijn kritische reflectie legt hij de band tussen de toenemende selectieve testcultuur en de groei van betalend schaduwonderwijs. Voor zover de regie bij de school kan blijven liggen, meent hij dat buitenschools onderwijs en meer bepaald schaduweducatie een constructieve bijdrage leveren aan de onderwijsleeromgeving waarin leerlingen en leraren samenwerken aan een continu vormingsproject.

Meer informatie? Check dan onze publicatie Buiten de school(m)uren

Ook interessant

Onderwijs

Buiten de school(m)uren

Marianne Coopman
Marc Van den Brande

Bestel

Onderwijs

Professionalisering op school (Tweede herwerkte editie)

Andries Valcke
Jimmy De Wandel
Wilfried De Rijck

Bestel

Onderwijs

Toetswijzer voor de lagere school

Bestel

Onderwijs

AliASS

Paulette De Caluwe
Hilde Meganck
Carine Michiels
Joke Pauwels

Bestel

Onderwijs

Portfolio Studiegebied Personenzorg BSO

Inneke Fichefet
Mariëtte Mollu

Bestel