Menu

Zitten er deservingness-criteria in de leefloonwet?

Behoefte is, van alle deservingness-criteria, het centrale kenmerk van bijstandssystemen. Om dat te begrijpen kunnen we bijstand vergelijken met traditionele sociale zekerheidssystemen, zoals de werkloosheids- of ziekteverzekering.

12-11-2020 - door Marjolijn De Wilde

Hoewel het, net zoals de bijstandssystemen, inkomensvervangende uitkeringen zijn, zijn ze fundamenteel anders georganiseerd. Bij de socialezekerheidsuitkeringen gaat, vanuit de verzekeringslogica, het behoeftecriterium hand in hand met het wederkerigheidscriterium: zieke en werkloze mensen hebben enkel recht op een uitkering als ze lang genoeg hebben bijgedragen aan de sociale zekerheid voor zij hun job verliezen of ziek vallen. Het recht op een bijstandsuitkering is daarentegen niet afhankelijk van deze vorm van wederkerigheid.

Het is een middelengetoetst systeem. Alle mensen van België wiens inkomen onder een bepaald niveau valt, hebben recht op een leefloon. In België werd het recht op financiële bijstand geofficialiseerd in 1974 door beleidsmakers die bezorgd waren over de groep mensen die geen inkomen hadden, noch recht op een andere uitkering.

Behoefte, eerder dan eerdere bijdragen aan de welvaartsstaat, was en is het leidende criterium. Natuurlijk betekent dat niet dat behoefte het enige deservingness-criterium is dat is opgenomen in de leefloonwet. Werkbereidheid is, net zoals in de meeste andere Europese en OESO-landen een fundamentele voorwaarde tot het verkrijgen van financiële ondersteuning.

Deze voorwaarde sluit aan bij drie van de vijf deservingnesscriteria. Eerst en vooral: wederkerigheid werkt in twee richtingen. Een burger die reeds heeft bijgedragen aan de samenleving beschouwen we als meer gerechtigd op ondersteuning. Echter, wederkerigheid verwijst ook naar de intentie van burgers om iets terug te doen voor de samenleving die hen op een gegeven moment ondersteunt.

Tonen dat je werkbereid bent, is een bewijs dat je aan de toekomst wil bijdragen. Het verhoogt eveneens de deservingness. Werkbereidheid kan tot slot ook gezien worden als een teken van een positieve attitude of voldoende verantwoordelijkheidszin. Het gebrek aan werkbereidheid kan zich dan weer vertalen in een algemeen negatieve attitude, ongepast gedrag en moeilijkheden in de samenwerking tussen cliënt en maatschappelijk werker.

Tevens kan een maatschappelijk werker de onbereidheid om te werken beschouwen als dé oorzaak en persoonlijke verantwoordelijkheid van de cliënt, waardoor de evidentie van het recht op ondersteuning verkleint.

De leefloonwet voorziet ook redenen om af te zien van de werkbereidheidsplicht. Deze redenen worden billijkheids- en gezondheidsredenen genoemd, zonder verdere specificaties. Ook deze toevoeging in de wetgeving kunnen we verstaan vanuit deservingnessoverwegingen.

Beleidsmakers gaan ervan uit dat in specifieke situaties de behoefte groter is dan de verantwoordelijkheid of dat de verantwoordelijkheid voor de eigen situatie niet bij de cliënt ligt. Behoefte is, in deze zin, ruimer dan de behoefte aan geld (middelentoets). Het betekent ook de cliënt het voordeel van de twijfel geven voordat het gebrek aan werkbereidheid afgestraft wordt, omdat er nood is aan twijfel en geduld.

Bovendien hebben maatschappelijk werkers de mogelijkheid om te oordelen dat het in sommige levensomstandigheden voor cliënten onmogelijk is om naar werk te zoeken of werk vol te houden. Dan oordelen zij dat het gebrek aan werk en inkomen buiten de verantwoordelijkheid van de cliënt valt.

Meer informatie? Check onze publicatie Maatschappelijk werk, sluitstuk van een breed sociaal beleid in de reeks Bouwen aan een breed sociaal beleid.

Ook interessant

Sociaal beleid & werk

Wegwijzer naar een integrale hulpverlening | 8ste editie

Ria Vandaele

Bestel

Omgeving, Sociaal beleid & werk

100 basisbegrippen over sociaal wonen in Vlaanderen

Andy Dilles

Bestel

Sociaal beleid & werk

Leidraad voor het bestuur van een SHM

Björn Mallants

Bestel

Sociaal beleid & werk

Cahier Bouwen aan een Breed Sociaal Beleid: Vermaatschappelijking (2)

Griet Roets
Dany Dewulf
Joris De Corte
Koen Hermans
Katrien Segers

Bestel

Sociaal beleid & werk

Sociaal schaduwwerk

Mieke Schrooten
Rebecca Thys
Pascal Debruyne

Bestel

Sociaal beleid & werk

Wegwijs in het bijzonder comité voor de sociale dienst

Peter Hardy

Bestel